روسیه شگفت انگیز

معماری آجری گوتیک در شهر کالنینگراد، باشکوه‌ترین کلکسیون‌های هنری اروپا در موزۀ پوشکین و ارمیتاژ، شهرهای باستانی

در نظر اکثر خارجی‌ها روسیه تلفیقی ازکلیساهای سنگی سفید، خانه‌های قدیمی چوبی، دختران زیباروی روسیه با کلاه‌های معروف روسی کاکوشنیک و سایر چیزهای عجیب و غریب اسلاوی است. اما فرهنگ کشور ما بر خلاف آنچه در نگاه اول به نظر می‌رسد، ارتباط خیلی قویتری با غرب دارد. کافیست فقط به ساختمان‌های مستحکم (دفاعی) کونیگسبرگ[1] (ساکنان محلی هنوز کالنینگراد را به این اسم می‌نامند.)، یا به کشفیات باستان‌شناسی اسکاندیناوی در خرابه‌های تپه‌قلعۀ «روریکوف»، یا به مجلل‌ترین کلکسیون‌های هنری اروپا در موزۀ پوشکین و ارمیتاژ نگاهی بیاندازیم.[1] [کونیگسبرگ (به آلمانی: Königsberg) نام پیشین شهر کالینینگراد (به روسی: Калининград) در فدراسیون روسیه است. این شهر خاوری‌ترین شهر بزرگ آلمان تا پیش از پیوست شدن به خاک اتحاد شوروی در پایان جنگ دوم جهانی بود. معنی واژه به واژه این شهر «شاه کوه» است.] بله، این شبیه تصورهای قالب در خصوص روسیه نیست. این حقیقتاً می‌تواند شگفت انگیز باشد.

کالنینگراد ـ غرب روسیه (روسکی زاپاد)

کالنینگراد (شهری در استان پروس شرقی سابق ـ کونیگسبرگ) ـ غربی‌ترین شهر روسیه می‌باشد. در اینجا فرهنگ اروپا و روسیه، از جمله فرهنگ شوروی درهم آمیخته می‌شود و معماری باستانی گوتیک در همسایگی بناهای امروزی قرار دارند.

کلیسای جامع ـ نماد شهر است. این کلیسا در بخش تاریخی شهر در جزیرۀ «نِی‌فوف»[Kneiphof] قرار دارد (در بین مردم، «جزیرۀ کانت» نامیده می‌شود: مقبرۀ «امانوئل کانت» فیلسوف و شهروند افتخاری کونیگسبرگ در اینجا واقع شده است). کلیسا در قرن 14 و به سبک گوتیک آجری(بالتیکی) ساخته شد. در این کلیسا عبادت انجام نمی‌گیرد، ولی در عوض موزه‌ای در آن دایر است و کنسرت برگزار می‌شود. تزئینات باشکوه آن در طی جنگ جهانی دوم کاملاً سوخت، اما کتیبه‌های سنگی قرون‌وسطایی و برجک‌های درونی متشکل از طاق‌های نوک‌تیز درهم‌پیچیده آن محفوظ ماندند.

بناهای نظامی مختلف شهر، معماری منحصربفردی را بوجود می‌آورند، مثلاً دروازه‌های فردریکبورگ که در قرن 19 ساخته شده‌ و نام خود را از نام قلعه‌ای گرفت که اکنون دیگر نابود شده‌ است. در شهر تعداد زیادی سازمان مذهبی و كليساي‌ لوتران‌ باقی مانده است، در حقیقت آنها هیچ‌وقت به‌جای خود استفاده نمی‌شدند. مثلاً در ساختمان كليساي‌ «خانوادۀ مقدس» که در ابتدا قرن 20 و به سبکی غیر گوتیک بر اساس طرح معمار مشهور «فردریک هایتمان» ساخته شد، امروزه سالن کنسرت فیلارمونی استان واقع شده است.

وزه‌های منحصر بفردی در شهر دایر هستند. مثلاً موزۀ کهربا که در سال 1969 در یکی از بناهای دفاعی سابق شهر به نام «برج دُن با دروازه‌های رُزگارِتن» افتتاح شد. در حقیقت بزرگترین معدن (شناخته‌شدۀ) سنگ‌های کهربای بالتیک در کنار کالنینگراد واقع شده است. محصولات کهربایی ساختِ دست هنرمندان در موزه بمعرض نمایش گذاشته شده است. همچنین اولین موزۀ «اقیانوس‌های جهان» در روسیه، در این شهر قرار دارد. بخش‌های موزه در خصوص کشتیرانی، نباتات و حیوانات دریایی می‌باشد. در این موزه می‌توان از کشتی‌ها، زیردریایی‌، اسکلت نهنگ عنبر، کلکسیون توپ‌ها و لنگرها بازدید نمود.

از ابتدای بهار تا اواخر پاییز، «باغ گیاه‌شناسی قدیمی» که کلکسیون آن شامل بیش از 2500 نوع گیاه است برای بازدیدکنندگان باز است. تمام سال می‌توان در «پارک مرکزی» که به سبک انگلیسی قطعه‌‌بندی شده است گردش کرد. قبلاً این باغ، «لوئیزان‌وال» نام داشت و از ابتدای قرن 19 اقامتگاه رسمی خانواده سلطنتی پروس بود. در محوطۀ پارک، کلیسای لوتران ـ که به یاد ملکه لوئیزا در نظر گرفته‌شده است (در حال حاضر در ساختمان آن، تئاتر عروسکی دایر است) ـ و مجسمه‌های «ولادیمیر ویسوتسکی» و «بارون مون‌هاوزن» قرار دارند.

کالنینگراد (شهر سابق کونیگسبرگ در استان پروس) ـ غرب‌ترین شهر روسیه می‌باشد. در اینجا فرهنگ اروپا و روسیه در هم آمیخته می‌شود و معماری باستانی گوتیک در همسایگی بناهای امروزی قرار دارد

تاریخچۀ سرزمین روس

برای اینکه با چشمان خود محل‌هایی که در آن، پایه‌های دولت روسیه شکل گرفت را ببینیم، بهتر است از پایتخت‌های باستانی بخش شمال‌غربی کشور دیدن کنیم.

استارایا لادوگا[1] ـ اولین پایتخت سرزمین روس که بخشی از مسیر تجارت از وارنگیان به یونانیان (یا مسیر تجاری دنیپر) می‌باشد.[1] [نام دهکده‌ای است که در داستان‌های ساگای نورسی با عنوان Aldeigjuborg شناخته می‌شود. این روستا در استان لنین‌گراد روسیه در بخش ولکفسکی در کنار رود ولکف و در کنار دریاچه لادوگا و در فاصله ۸ کیلومتری شهر ولکف قرار گرفته است. در سده‌های هشتم و نهم این روستا از بهترین محل‌های بازرگانی بود. مردمش چند قومیتی و اکثراً اسکاندیناویایی بودند که به نام روس نامیده می‌شدند. به همین دلیل به این روستا، پایتخت اول روسیه گفته شده است.] در حال حاضر «استارایا لادوگا» یک دهکده کوچک است. در سال 862 میلادی شاهزادۀ مقبول همۀ اسلاوها ـ شاهزاده «روریک» اسکاندیناویایی به اینجا آمد. طبق یک افسانه، اولین دژ چوبی در لادوگا توسط «آلِگ خردمند» بنا شد. قبر وی هم در اینجا قرار دارد. امروزه در دژ «استارایا لادوگا» که بصورت جزئی بازسازی‌شدۀ است، بخش‌هایی بوجود دارد که مربوط به قرن 12 میلادی است. دیگر بنای همان دوران ـ کلیسای «گئورگی مقدس» می باشد که در آن می‌توان نقش و نگارهای دیواری قرن 12 و قدیمی‌ترین تصویر گئورگی مقدس در سرزمین روس را مشاهده نمود. موزۀ واقع در «برج دروازۀ» دژ، تارخچۀ محل را روایت می‌کند و بازدیدکنندگان را با اشیاء تاریخی باشکوهی آشنا می‌سازد. فستیوال‌های متخصصان بازسازی قرون‌وسطایی در لادوگا برگزار می‌شود.

ولیکی نوگورود ـ فرمانروای سرزمین‌های شمالی روسیه و یکی از قدیمی‌ترین و زیباترین شهرهای روسیه است. این شهر در قرن 9 به عنوان اقامتگاه شاهزاده «روریک» بنا شد و ثروتمندترین شهر تجاری بود. پس از جنگ جهانی دوم به شدت آسیب دید و پس از بازسازی، این مرکز تاریخی تبدیل به منطقه‌ای دنج و آرام برای گردشگران شد. کرملین شهر ـ این دژ ساخته‌شده از آجر قرمز در ساحل رودخانۀ وولخوف، نیز تماشایی است. در محوطۀ آن، «کلیسای سنت سوفیا» (سال 1045 میلادی) ـ کلیسایی ساده، بزرگ و دارای پنج گنبد واقع است که چندین گالری دور آنرا احاطه کرده‌اند. نوگورود ـ مرکز تمثال‌سازی بود که در موزۀ تمثال‌ها ـ که یکی از بهترین مجموعه‌های روسیه در آن نگهداری می‌شود ـ می‌توان اطلاعات مفصل‌تری در مورد آن کسب کرد. تعداد زیادی از کلیساهای قرن 12 در مجموعۀ معماری تاریخی یاروسلاول (سال 1113 میلادی) واقع شده‌اند، «صومعۀ یوریِف» به‌همراه «کلیسای کوچک پِرین»[Peryn_Chapel] در کنار دریاچۀ «ایلمِن»، با زیبایی چشم‌انداز و ایده‌ معماری خود همگان را متعجب می‌کند. موزۀ «معماری چوبی» در نزدیکی صومعه دایر است.

پِسکوف کمی جوانتر (جدیدتر) از شهر نوگورود است. در کتاب‌های تاریخ‌نگاری، این شهر با دورۀ حکومت اُلگایِ مقدس[Olga of Kiev] ـ ملکۀ کیف و مادربزرگ ولادیمیر مقدس که مردم سرزمین روس را غسل تعمید میداد ـ همزمان بوده است. «کلیسای تروتسکی» همراه با دیوار مزین به شمایل مختلف، تمثال‌های قابل احترام و آثار تاریخی مقدسات در محوطۀ دژ رزمی مستحکم کرملین قرار دارد. شهر به صومعه‌ها و کلیساهای قدیمی خود شهرت دارد، در «موزه‌خانۀ پوگانکین» می‌توان اطلاعات بیشتری در خصوص زندگی تجار بدست آورد. کوه‌های پوشکین در حوالی پِسکوف قرار دارند که شامل ملک پدری شاعر بزرگ الکساندر پوشکین، صومعۀ اِسویتوگورسک ـ اوسپِنسک به همراه قبر این شاعر و تمثال اعجازنمای مریم مقدس می‌باشد

ایزبِرسک ـ قدیمی‌ترین شهر روسیه و «شهر آهنین» نام دارد. علت نامگذاری آن به خاطر این است که در مقابل محاصره‌های زیادی ایستادگی نمود و بارها از پِسکوف و نوگورود محافظت کرد. «خرابه‌های شهر قدیمی ترووُرِف» و «دژ ایزبِرسک» در اینجا حفظ مانده‌‌اند. این شهر همچنین بخاطر وجود «کلیدهای 12 امام[1]» (کلیدهای مقدس ارتدوکس) در دامنۀ تپه مشهور است.[1] [حَواریون (جمع حَـواری به معنی یارِ برگزیده) (به انگلیسی: Apostle). عنوان دوازده تن از یاران و شاگردان ویژۀ عیسی مسیح است.]

ولیکی نوگورود یکی از قدیمی‌‌ترین و زیباترین شهرهای روسیه است. این شهر در قرن 9 به عنوان اقامتگاه شاهزاده «روریک» بنا شد و ثروتمندترین شهر تجاری بود

گنجینه‌های موزه‌های اروپا و روسیه

در موزه‌های دو پایتخت روسیه ـ یعنی مسکو و سن‌پترزبورگ ـ آثار منحصر به‌فردی از هنر اروپا و روسیه قرار دارند. «موزۀ اسلحۀ کرملین» در مسکو یکی از این گنجینه‌ها به حساب می‌آید. مجموعه کلکسیون‌های موزه‌ شامل اقلام گرانبهایی است که توسط استادان کرملین ساخته شده یا از سوی سفرای خارجی هدیه داده شده‌اند و طی قرن‌ها در خزانه‌داری تزار و اتاق دعای اسقف اعظم محافظت‌ شده‌اند. اقلام مذکور شامل بیش از 4 هزار اثر هنری روسیه، کشورهای شرقی و اروپا می‌باشد. معروف‌ترین آنها ـ «کلاه ماناماخ» است. در «موزۀ تاریخ» می‌توان با تاریخ روسیه ـ از دوران باستان تا ابتدای قرن بیستم ـ آشنا شد که حاوی بیش از 4.5 میلیون شئی تاریخی است.

«نگارخانۀ تریتیاکوف» در تمام دنیا مشهور است. . این نگارخانه توسط تاجر و دوستدار فرهنگ اهل مسکو ـ پاول تریتیاکوف در اواسط قرن 19 بنا نهاده شد. امروز این نگارخانه دارای یکی از بزرگترین کلکسیون‌های هنر تجسمی روسی در جهان است. خصوصاً که نقاشی‌های روسی نیمۀ دوم قرن نوزده در آن بطور کامل به نمایش داده شده است.

برای آشنایی با هنر اروپا و جهان، موزۀ دولتی هنرهای تجسمی به‌نام «موزۀ پوشکین» در سال 1912 در پایتخت افتتاح شد که نمایشگر هنرهای سرگیویچ پوشکین است. هر ساله نزدیک به یک میلیون نفر از آن بازدید می‌کنند. کلکسیون آن مشتمل بر 700 هزار اثر از دوران مختلف (از دورۀ تمدن باستان تا ابتدای قرن 21) است. کلکسیون‌های اصلی موزه در قالب پرده‌های نقاشی امپرسیونیست‌های[impressionist] فرانسوی، آثار هنری مصر باستان و همچنین شاهکارهای استادان قدیم نقاشی نمایش داده شده‌اند.

پتربورگ مثل گذشته، به موزۀ ارمیتاژ که جزء ده موزۀ بزرگ و پربازدید جهان می‌باشد شهرت دارد. این موزه در 5 ساختمان واقع شده و اشیاء تاریخی آن در چهارصد سالن به نمایش در آمده‌اند. کلکسیون آن مشتمل بر حدود 3 میلیون اثر هنری و تاریخی فرهنگ دنیا می‌باشد. همۀ رتروسـپکتیو [retrospective] هنر جهان ـ از عصر سنگ تا اواخر قرن بیستم ـ در این موزه به نمایش درآمده است. از جمله بخش‌های معروف این موزه عبارتند از: گالری عکس «استادان قدیم نقاشی»، نقاشان فلورانس در دوران اوج رنسانس، آکادمی هنرهای زیبای بولونیا ایتالیا، آثار روبنس و جامباتیستا تیه‌پولو، نیکولا پوسن و آنتونی فان دیک، «آکادمی نقاشان جوان هلندی قرن 17»، کلاسیسیسم فرانسوی، روکوکو. آثار مکتب‌ نقاشی اسپانیا و انگلیس در آن بطور گشترده به نمایش درآمده‌اند. آثار استادان نقاشی قدیم اروپا، مرواریدهای این مجموعه می‌باشند که عبارتند از: «مریم مقدس و کودک با گل‌ها» [Benois Madonna] اثر لئوناردو داوینچی، «جودیت» اثر جورجونه، آنتونیو دا کورجو، تیسین، کاراواجو، «بازگشت پسر مسرف» اثر رامبانت، توماس گینزبرا.

«موزۀ دولتی روسیه» ـ بزرگترین موزۀ هنر روسیه در دنیا، دیگر مرکز فرهنگی پایتخت شمالی می‌باشد که در قرن 19 بنا نهاده شد. این موزه در ساختمان‌ها و بناهای تاریخی قرن‌های 18-19 واقع شده است: در کاخ‌های میخایلوفسکی، استروگانوفسکی، مرمر و در قصر میخایلوفسکی. اساس این مجموعه برگرفته از آثار و اشیای هنری کاخ‌های زمستانی، گاتچینا و الکساندروفسکی؛ موزۀ ارمیتاژ و آکادمی «آکادمی هنر»، و کلکسیون‌ گردآورندگان خصوصی می‌باشد. این کلکسیون شامل نزدیک به 400 هزار اشیاء تاریخی می‌باشد و تمامی دوره‌های تاریخی و روند گسترش هنر روسیه را از قرن 5 تا 21 را در بر می‌گیرد.

این نگارخانه توسط تاجر و دوستدار فرهنگ اهل مسکو ـ پاول تریتیاکوف در اواسط قرن 19 بنا نهاده شد. امروز این نگارخانه دارای یکی از بزرگترین کلکسیون‌های هنر تجسمی روسی در جهان است

Russia.Travel

بزن بریم روسیه